پیوندها

آشنایی کلی با استان همدان
آشنایی کلی با استان همدان
همدان پایتخت تاریخ و تمدن ایران زمین
این شهر اولین پایتخت تشکیلات حکومتی در ایران بوده که در آن دوره هگمتانه نام نهاده شده است که اقوام وسلسله های متفاوتی نظیر مادها، هخامنشیان، سلوکیان، اشکانیان، ساسانیان، سلجوقیان و زندیان به دلیل آب و هوای مناسب و موقعیت منحصر به فرد، امکان دسترسی به نقاط مختلف کشور، رونق تولید و بازار مورد توجه قرارداده و بعنوان پایتخت خود انتخاب نموده اند. مشهوراست که مادها قصری موسوم به هفت حصار در آن ساختند همچون قصر عجایب هفتگانه‌ی بابل که آثارآن اکنون درشهر همدان به جا مانده است. درزمان پادشاهان آن دیاکو، فرورتیش، هووخشتره و اژی‌دهاک هگمتانه به اوج شکوه رسید و به پرجمعیت‌ ترین و پررونق‌ترین شهر دنیای زمان خود تبدیل شد.
وجودآثارباستانی نظیرقلعه ها، تپه ها، آرامگاههای متفاوت ازپیامبران، دانشمندان، عرفا و شاعران و بازار قدیمی استان همواره نشانگر غنای فرهنگ، تمدن و اقتصاد این سرزمین است.هم اکنون شهر همدان در دامنه شرقی کوه الوند واقع گردیده که یکی از پنج شهر تاریخی، فرهنگی ایران شناخته شده و مرکز استانی به همین نام است که در حدود سیصد و سی کیلومتری جنوب غربی تهران قرار دارد.
موقعیت جغرافیایی و مرزهای استان
استان همدان باحدود 19491 کیلومترمربع درغرب ایران بین 33 درجه و59 دقیقه تا 35 درجه و44 دقیقه عرض شمالی و47 درجه و47 دقیقه تا 49 درجه و30دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار دارد. این استان از شمال به استان‌های زنجان و قزوین و از جنوب به استان لرستان، از شرق به استان مرکزی و از غرب به استان کرمانشاه و قسمتی از استان کردستان محدود می‌شود. براساس آخرین تقسیمات کشوری استان همدان دارای 9 شهرستان ( همدان ـ بهارـ رزن ـ اسدآباد ـ تویسرکان ـ نهاوند ـ ملایر ـ کبودرآهنگ و فامنین )  27 شهر ، 23 بخش، 72 دهستان و 1085 آبادی دارای سکنه است .
اقلیم و آب و هوا
استان همدان در منطقه غرب کشور و در سرزمینی بلند وکوهستانی واقع شده که اختلاف بلندترین و پست‌ترین نقطه آن بیش از 2000 متر محاسبه شده است. ارتفاع بلندترین نقطه استان (قله الوند) ازسطح دریا 3574 متر و ارتفاع پست‌ترین نقطه (آبادی عمرآباد از دهستان پیشخور) از سطح دریا 1555 متر می‌‌باشد. به طور کلی، آب وهوای استان همدان ازتوده‌های هوایی مدیترانه که از غرب وارد کشور می‌شود، متأثر است. موقعیت استان و ارتفاع به نسبت زیاد آن سبب می‌شود که توده‌هایی از هوای مرطوب و باران‌زا که به ویژه از سوی غرب وارد کشور می‌شوند، قسمت اعظم رطوبت خود را در آن ریزش نمایند. آب و هوای استان به طور کلی تحت تاثیر عرض جغرافیایی، ارتفاع ، مکان ، امتداد کوهها و فاصله از دریاست . جابجایی توده های هوا در تعیین نوع آب و هوای هر منطقه نقش مهمی دارد.
 
 
توده های شمالی : این توده هوادر ماههای سرد سال از عرض شمالی کشور حرکت میکند ، هوای استان را تحت تاثیر قرار قرار میدهد و کاهش دما و بارندگی بیشتر به صورت برف می باشد .
توده های جنوبی : این توده هوا در ماههای گرم سال از عرض های جنوبی کشور و منطقه حرکت میکند. استان را تحت تاثیر قرار می دهد و موجب افزایش دما و کاهش یا قطع بارندگی می شود.
توده های غربی : این توده ها در ماههای مرطوب سال (آبان تا خرداد ) از غرب ، جنوب غروب غرب و شمال غرب وارد کشور شده و موجب افزایش نسبی دما و بارندگی در سطح استان می شود.
بطور کلی آب و هوای استان در نتیجه وجود کوههای مرتفع ، رودخانه ها و چشمه سارها ی فراوان و پر آب و پستی و بلندی های زیاد ، متغییر است . بدین ترتیب که هوای دره های شمالی کوه الوند ، سرد و پر برف و باران و تابستان های آن معتدل است.از نظر وضعیت جوی، دمای هوا درشهر همدان درسال 1388 به طور متوسط 9/12 درجه سانتیگراد بوده است .همچنین میزان بارندگی دراین شهر دراین مدت 3/396 میلیمتر گزارش شده است .که بیشترین میزان بارش درآبان ماه وبا 6/123 میلیمتر بوده است.ضمن آنکه تعداد روزهای یخبندان 92 روز بوده است که بیشترین آن به آذر با 23 وبهمن با22 روز اختصاص داشته است.
- جمعیت و ویژگی‌های اجتماعی آن
جمعیت استان همدان در سال 1385 برابر1703267 نفر بوده است که 58 درصد(980771 نفر) در نقاط شهری و 42 درصد(722496 نفر) در نقاط روستایی ساکن هستند. بر این اساس تراکم نسبی جمعیت در استان حدود4770 نفر در هر کیلومترمربع بوده است. همچنین تعداد خانوارهای استان در سال 1385 برابر با 428279 خانوار بوده است.نسبت افراد زیر 15 سال به کل جمعیت استان در سال 1385 برابر با 24 درصد بوده است. تعداد جمعیت مرد و زن استان در سال 1385 به ترتیب 857 هزارنفر (حدود 4/50 درصد) و 846 هزار نفر (6/49 درصد) بوده است.همچنین نسبت باسوادی در مناطق شهری 1/87 ودرمناطق روستایی 5/76 بوده است .
 شهرستان های استان همدان

همدان : شهرستان همدان در ناحیه میانی استان و در گستره ای به مساحت 2831 کیلومترمربع 5/14 درصد از مساحت استان) واقع شده است . این شهرستان براساس آخرین تقسیمات کشوری مشتمل بر دو بخش مرکزی و شراء و معادل 8 درصد از تعداد کل بخش های استان، 9 دهستان معادل 12 درصد از تعداد کل دهستانهای استان، 4 شهر ( همدان، مریانج ، قهاوند و جورقان) معادل15 درصد از تعداد کل شهرستانهای استان است .

شهرستان همدان از نظر طبیعی در یک منطقه کوهستانی  واقع  گردیده است. سلسله جبال الوند در جنوب این شهرستان قرار گرفته و ارتفاع بلندترین قله آن از سطح دریا 3574 متر می باشد . از رودخانه های مهم این شهرستان که از سرشاخه های اصلی رودخانه های کشور محسوب می شوند می توان به رودخانه های قره چای ، یلفان و عباس آباد اشاره نمود

 
از ویژگی‌های این شهر، نقشه آن می‌باشد که توسط مهندسان آلمانی طراحی شده و به نقشه شعاعی معروف است که 6 خیابان اصلی به طور موازی به میدان اصلی شهر وصل شده و بلوارها به صورت رینگ‌های اول و دوم آن‌ها را منقطع کرده که در نوع خود کم‌نظیر است و در ابتدای هر خیابان اصلی دوگنبد نقره‌ای رنگ به تعداد 12 گنبد به نام هر امام معصوم تعبیه شده است که نشانگر مذهبی بودن و شیعی بودن این شهر از دیرباز می‌باشد.
ملایر : شهرستان ملایر در گستره ای به مساحت 3209 کیلومترمربع حدود 5/16 درصد از مساحت استان را تشکیل می دهد و به لحاظ مختصات جغرافیائی از طرف شمال به شهرستان همدان و تویسرکان، از جنوب به لرستان، از شرق به استان مرکزی و از سوی غرب به نهاوند محدود         می شود، براساس آخرین تقسیمات کشوری دارای 5 شهر ازندریان ، سامن ، ملایر ، جوکار وزنگنه و 4 بخش به نام های جوکار ، زند ، سامن و مرکزی، دارای 15 دهستان و 208 آبادی دارای سکنه می باشد.
این شهرستان دارای آب و هوای سرد و نیمه خشک است. از کل وسعت شهرستان ملایر حدود 600 کیلومترمربع آن دشت و بقیه ارتفاعات حاشیه ای کوهستانی بوده و کوه لشگردر با 2928 متر ارتفاع از سطح دریا بلندترین منطقه این شهرستان می باشد.
رودخانه حرم آباد مهمترین رودخانه این شهرستان می باشد که با حدود 45 کیلومتر یکی از شاخه های مهم رودخانه گاماسیاب محسوب می شود که از به هم پیوستن رودخانه کلان و مرویل بوجود آمده و نهایتاً رودخانه حرم یا آب ملایر نامیده می شود .
 
تویسرکان : شهرستان تویسرکان با مساحتی معادل 1555 کیلومترمربع، 98/7 درصد از مساحت استان را در برگرفته است. شهرستان تویسرکان براساس آخرین تقسیمات کشوری دارای 3 شهر به نام های تویسرکان، سرکان و فرسفج و 2 بخش به نام های مرکزی و قلقل رود، 7 دهستان و 108 روستای دارای سکنه می باشد. این شهرستان دارای آب و هوای نیمه خشک و سرد بوده و رژیم بارندگی آن تیپ اقلیم مدیترانه ای است.
شهرستان تویسرکان در دره های دامنه جنوب غربی رشته کوه الوند قرار گرفته و منطقه ای کاملاً کوهستانی است. بلندترین کوه های آن خان گرمز با ارتفاع 2868 متر از سطح دریا می باشد و پست ترین منطقه آن آبادی کارخانه با 1555 متر ارتفاع می باشد.
دو رودخانه مهم از منطقه تویسرکان سرچشمه می گیرند. رودخانه کرزانرود از قسمتهای علیای دره گشانی و سنجوزان سرچشمه گرفته و حوالی آبادی آریکان با دو شعبه از رود سرابی و سرکان یکی شده و به نام قلقل رود به طرف جنوب غربی شهرستان امتداد می یابد و رودخانه خرم رود که از دره های شمال شرقی شهرستان در جنوب کوه الوند سرچشمه گرفته و پس از پیوستن به رودخانه کندر به طرف غرب جریان می یابد .
 
نهاوند : شهرستان نهاوند با مساحتی معادل 1536 کیلومتر مربع 87/7 درصد از مساحت استان همدان را تشکیل می دهد. این شهرستان در جنوب غربی استان قرار داشته و از شمال به شهرستان تویسرکان، از شمال غربی و غرب به استان کرمانشاه، از جنوب به لرستان و از شرق به ملایر محدود می شود . آب و هوای این شهرستان خشک و سرد بوده و رژیم بارندگی آن از تیپ اقلیم مدیترانه ای می باشد .
دشت نهاوند به صورت دره ای باریک و طویل با وسعت 640 کیلومتر مربع از رسوبات آبرفتی تشکیل شده است. بلندترین قله کوه در جنوب شهرستان نهاوند 3316 متر ارتفاع دارد . رودخانه گاماسیاب نهاوند بعنوان اصلی ترین و مهمترین رودخانه این شـــهرستان می باشد و از سرآب گاماسیاب سرچشمه می گیرد و پس از طی حدود 30 کیلومتر قسمتی از آب رودخانه های ملایر و تویسرکان به آن اضافه شده و سپس وارد رودخانه قره سو در استان کرمانشاه می شود.
متوسط حجم تخلیه سالانه رودخانه گاماسیاب حدود 630 میلیون مترمکعب می باشد. براساس تقسیمات کشوری در سال 1382 این شهرستان دارای 4 شهر به نامهای نهاوند ، فیروزان، برزول وگیان ، چهار بخش مرکزی، زرین دشت ، خزل وگیان ،9 دهستان و 169 آبادی دارای سکنه می باشد.
 
کبودرآهنگ : شهرستان کبودرآهنگ مساحتی به اندازه 3815 کیلومترمربع حدود 6/19 درصد از مساحت کل استان را به خود اختصاص داده است. این شهرستان دارای سه شهر با اسامی کبودرآهنگ(به عنوان مرکز شهرستان)، شیرین سو و گل تپه، 10 دهستان و 128 آبادی دارای سکنه می باشد. شهرستان کبودرآهنگ دارای آب و هوای سرد و نیمه خشک و رژیم بارندگی آن از تیپ اقلیم مدیترانه ای بوده و بلندترین نقطه این شهرستان در ارتفاع 2898 متر از سطح دریا قرار دارد
دو رودخانه دمق و طاسران بعنوان سر شاخه های رودخانه کسلان از رودخانه های اصلی این حوزه آبریز دارای طبیعت سیلابی بوده و به ترتیب از کوه های چراغی و کوه های بقراطی و سوباشی سرچشمه می گیرند .
رزن : شهرستان رزن در گستره ای به وسعت 2728 کیلومترمربع حدود 14 درصد از مساحت استان را به خود اختصاص داده است. این شهرستان از شمال به زنجان و قزوین، از جنوب به شهرستان همدان، از غرب به شهرستان کبودرآهنگ و از شرق به استان مرکزی محدود می شود. براساس تقسیمات کشوری دارای 3 شهر به نام های رزن ، قروه درجزین و دمق، 3 بخش به نام های مرکزی ، قروه درجزین و سردرود،7 دهستان و 126 آبادی دارای سکنه می باشد .
آب و هوای این شهرستان سرد و خشک بوده و رژیم بارندگی ماهانه آن تیپ اقلیم مدیترانه ای است. درشمال شرقی این شهرستان، رشته کوه خرقان قرار دارد که بلندترین منطقه ارتفاعی آن از سطح دریا 2799 متر و رودخانه اصلی حوزه آبریز این شهرستان خمیگان و رزن می باشد.
 
اسدآباد : شهرستان اسدآباد در گستره ای به مساحت 1196 کیلومترمربع 1/6 درصد از وسعت استان را تشکیل می دهد. این شهرستان از شمال غربی به استان کردستان و از شرق و شمال شرقی به شهرستان بهار محدود می گردد و براساس تقسیمات کشوری دارای 1 نقطه شهری به نام اسدآباد، 6 دهستان و 99 آبادی دارای سکنه است . همچنین دارای آب و هوای نیمه سرد بوده و رژیم بارندگی آن از تیپ اقلیم مدیترانه ای است و از مهمترین ارتفاعات این شهرستان می توان کوه قراول خانه با ارتفاع 2648 متر از سطح دریا را نام برد. پرآب ترین رودخانه اسدآباد رودخانه شهاب آقاجانبلاغی است که از ارتفاعات اطراف دشت چهاردولی سرچشمه می گیرد و وارد دشت اسدآباد می گردد.
بهار : شهرستان بهار یکی از شهرستانهای نه گانه استان با گستره ای معادل 1334 کیلومترمربع حدود 7 درصد از وسعت استان را تشکیل     می دهد و براساس آخرین تقسیمات کشوری دارای 3 بخش( مرکزی ، لالجین ، صالح آباد ) ، 3 شهر ( بهار ، صالح آباد ، لالجین) ، 6 دهستان و 70 روستای دارای سکنه
می باشد. از نظر طبیعی دارای آب و هوای خشک بوده و رژیم بارندگی آن از تیپ اقلیم مدیترانه ای است .
رشته کوه الوند در جنوب غربی و غرب شهرستان همدان با بلندترین نقطه ارتفاعی 35740 متر قرار دارد و بقیه وسعت شهرستان را دشت همدان ـ بهار در بر می گیرد. منطقه خروجی آبهای بهار در کوشک آباد با ارتفاع 1680 متر واقع گردیده است. رودخانه های جاری در این شهرستان عبارتند از رودخانه صالح آباد، بهادربیگ و قره آغاج .
فامنین :شهرستان فامنین یکی از شهرستان‌های نه‌گانه استان همدان است که در شمال شرق این استان واقع شده‌است. این شهرستان از سمت شمال به شهرستان رزن، از سمت جنوب به شهرستان همدان، از سمت شرق به استان مرکزی و از سمت غرب به شهرستان کبودرآهنگ محدود شده‌است. شهرستان فامنین از ۲ بخش، ۱ شهر و ۴ دهستان تشکیل یافته‌است و با مساحتی حدود 1287 کیلومتر مربع، 7/6 درصد از مساحت کل استان همدان را تشکیل می‌دهد. این شهرستان از مراکز مهم تولید محصولات کشاورزی در سطح استان به‌شمار می‌رود.
 
 
بيشتر
کلیه حقوق این پورتال متعلق به وزارت امور اقتصادی و دارایی می باشد 
^